Evde ve Okulda Kriz Olmaktan Çıkan Sorumluluk: Ödev Farkındalığı

Günümüz eğitim ekosisteminde "ödev" kelimesi, maalesef çoğu evde akşam saatlerinin gergin geçmesine, aile içi çatışmalara ve çocukların okuldan soğumasına yol açan bir stres unsuruna dönüşmüş durumda. Ancak ödev; doğru kurgulandığında ve doğru bir yaklaşımla ele alındığında, çocuğun akademik gelişiminden öte öz-düzenleme, sorumluluk ve zaman yönetimi becerilerini inşa eden en etkili araçlardan biri. Ben öğrencilerim ile yeterli miktar ve sıklıkta ödevler belirleyerek daha sağlıklı bir öğrenme süreci organize ettiğimi düşünüyorum.

Evde ödev kavgalarını sona erdirmenin tek yolu ise "Ödev Farkındalığı" oluşturmaktır. Peki bu farkındalık okulda nasıl başlar, evde nasıl sürdürülebilir? Okulda başlar diyorum, çünkü öğretmen verdiği ödevin her bir niteliği ile süreci şekillendirir; ebeveynler ise evde verdikleri tepkilerle bu süreci devam ettirir. Bireyler çevrelerindeki yetişkinlerden gelen bu uyaranlar ile farkındalığa ya ulaşırlar ya da ulaşamazlar.

1. Öğretmenler Neden Ödev Verir? Ödev, sadece çocukların boş zamanlarını doldurmak ya da onları sınamak için verilen bir görev değildir. Çocuk gelişimi açıdan ödevin birkaç temel amacını şöyle özetleyebilirim. Okulda öğrenilen teorik bilginin zihinde kalıcı hale gelmesi, bireysel pratikle mümkündür. Ödev, öğrenmenin mutfakta devam eden kısmıdır. Ödev, çocuğa bir yetişkinin doğrudan yönergesi olmadan kendi zamanını planlama, başlama ve bitirme disiplini kazandırır. Burada hatırlatıcıları zamanla çekmenin önemini vurgulamak isterim. Ödevi yetişkinlerin yapmasından bahsetmiyorum hiç farkındaysanız. Öğretmen için ödev, sınıfın konuyu ne kadar anladığını gösteren bir geri bildirim mekanizmasıdır. Böylelikle müfredatın neresinde olduğuna karar vererek süreci hızlandırıp yavaşlatabilir ya da bireylere göre bireyselleştirmeler yaparak daha iyi öğrenme olmasını sağlayabilir. Ailenin, çocuğun okulda ne tür içeriklerle ilgilendiğini görmesine ve eğitim sürecine dolaylı olarak tanıklık etmesine olanak tanır. Hangi uyaranları ne şekilde aldığı ile ilgili bilgi alarak aslında çocuğumuzun nasıl bir kültür edindiğinin fikrini de edinmiş oluyoruz. Bu gibi sebeplerle ödevin eğitim sisteminde olması gerektiğini düşünen taraftayım ben.

2. Sağlıklı Ödev Nasıl Olmalı? Ödevin bir ceza veya angarya olarak algılanmaması için öğretmenlerin belirli kriterleri gözetmesi gerekir. "Niteliksiz ve fazla ödev" farkındalık yaratmaz, aksine direnç oluşturur. Bu nedenle ben özellikle küçük sayfa ödevleri ya da günde maksimum 15-20 dakika zaman alacak ödevler vermeyi tercih eden taraftayım. *Nitelik Nicelikten Önemlidir: *Sayfalarca test çözdürmek yerine, düşünmeye ve uygulamaya sevk eden az sayıda nitelikli soru çok daha verimlidir. Açık ve Anlaşılır Olmalıdır: Öğrenci eve gittiğinde "Ben burada ne yapacaktım?" belirsizliği yaşamamalıdır. Yönergesi net olmayan ödev, evde krize sebep olur. Bireysel Farklılıklara Uygunluk: Her çocuğun öğrenme hızı aynı değildir. Zorluk derecesi esnetilebilir veya öğrencinin ilgi alanına göre biçimlendirilebilir ödevler motivasyonu artırır. Zaman Sınırı (10 Dakika Kuralı): Dünya genelinde kabul gören pedagojik yaklaşıma göre ödev süresi; sınıf seviyesi x 10 dakika olmalıdır (Örn: 3. sınıf öğrencisi için günlük toplam 30 dakika).

3. Evde Ödev Sorumluluğu Kazandırmak İçin Aileler Ne Yapmalı? Ödev farkındalığı bir aile sistemi sorumluluğudur. Ebeveynin rolü ödevi yapmak ya da başında gardiyan gibi beklemek değil, uygun iklimi yaratmaktır. Burada uygun iklimi yaratma konusunun altını kalın harflerle çizmek istiyorum. Evde yapacağınız küçük değişikliklerle ve rutin olarak sağlayacağınız kolaylıklarla Aslında bu süreci daha kolay hale getirebilirsiniz. Dışarıdan konuşmasının kolay olduğunu bildiğim bir taraftayım ancak uyguladığınızda sahiden işe yaradığını göreceksiniz. Evde belirli bir ödev saati rutini oluşturabilirsiniz. Çocuk masadayken evdeki uyararanlar (TV, yüksek sesli sohbetler, telefon) azaltılmalıdır. Ailenin ödev saatine duyduğu saygı, çocuğun o işe verdiği değeri doğrudan etkiler. Siz ödeve ne kadar saygılı davranırsanız çocuğunuzun da ödeve saygısı o kadar yüksek olacaktır Ve bu saygıyla sorumluluğunu üstlenecektir. "Ödevini bitir de oyun oyna" yaklaşımı ödevi bir ceza, oyunu ise bir ödül haline getirir. Bunun yerine; "Ödevini tamamladığında günün geri kalanı sana ait harika bir serbest zaman olacak" diyerek sorumluluğun getirdiği özgürlük vurgulanmalıdır. Günlük yaşantınızda ödevle ilgili kurduğunuz cümlelere dikkat ederek olumsuz yargı oluşturmadığınızdan emin olmanız bence çok kıymetli.

Evde herkesin sorumluluğunun olduğu bir ortam olduğundan emin olmak da bu süreçte önemlidir. Çocuğunuzun evde herhangi bir sorumluluğu yoksa, herhangi bir ödev verilene kadar hiçbir sorumlulukla karşılaşmadıysa, ödevin sorumluluğunu fark etmesini beklemek de doğru olmayacaktır. Bu sebeple evde küçük sorumluluklar vererek ve bu sorumluluğu gerçekleştirdiğinde ya da gerçekleştirmediğinde oluşan sonuçla yüzleşmesini sağlayarak sorumluluk bilinci verme konusunda küçük adımlar atmış olacaksın.

"Ödevimizi yaptık mı?" dili ebeveyn ile çocuğun rollerini karıştırır. Ödev çocuğun sorumluluğudur. Ebeveyn yalnızca takıldığında rehberlik eden, uygun ortamı sağlayan destekçidir. Çocuk ödevini yapmadığında doğacak akademik sonuçlarla (öğretmenine açıklama yapma, eksik kalma) kendisi yüzleşmelidir. Sıklıkla Sabahları çocuğunuzu okula bırakırken öğretmeninize neden ödevi yapmadığı ile ilgili açıklama yaparken buluyorsanız kendinizi burada sorumluluk paylaşımı ile ilgili bir sorun var demektir.

Ödev farkındalığı; öğretmenin doğru planlaması ve ailenin doğru rehberliği ile gelişen bütüncül bir tutumdur. Çocuğa ödevini zorla yaptırmak kısa vadeli bir çözüm gibi görünse de, ona ödevin kendi hayatı ve gelişimi için amacını kavratmak ömür boyu sürecek bir sorumluluk bilincinin temelini atar. Unutmayalım: Amacımız ödevi bitirmek değil, kendi hayatının sorumluluğunu alabilen bireyler yetiştirmektir. Bu açıdan baktığınızda ödeve bakış açınızın daha farklı olacağını biliyorum.

Umarım fikir veren bir yazı olmuştur ve önümüzdeki süreçte evinizde hiçbir zaman ödevle ilgili sorun yaşanmaz. Haftaya görüşmek üzere.

Not: Kapak görseli Gemini tarafından tasarlanmıştır.